Dolina Kościeliska

Niegdyś Dolina Kościeliska związana była z przemysłem hutniczym – pod koniec XV wieku zaczęto tu wydobywać srebro, antymon i miedź, od XVIII rudy żelaza. Właśnie z tego względu znalazło się w niej miejsce na karczmę, kuźnie, chaty dla robotników, czy wreszcie kościółek. To prawdopodobnie od niego pochodzi nazwa Doliny, choć są i tacy, którzy dopatrują się nieco innej genezy. W XIII wieku miało dojść tutaj do rozgromienia Tatarów, a „Kościeliska” nawiązywać by miała do ich pogruchotanych kości. W historię Doliny Kościeliskiej wpisali się też kupcy i przemytnicy, szmuglujący towary z Polski na Słowację, a oprócz nich zbójnicy. Legendy o napadach i morderstwach nie mają końca, a o dość krwawej i zbójnickiej przeszłości przypominają nazwy skał o fantazyjnych kształtach – Zbójnicka Turnia, Zbójnickie Okna, czy wreszcie Zbójnicki Stół. Dolina Kościeliska jest drugą co do wielkości doliną po polskiej stronie Tatr – pod tym względem ustępuje miejsca jedynie Dolinie Chochołowskiej. Ta walna dolina, czyli taka, która rozpościera się od podnóża Tatr aż po ich grzbiet, ma 9 km długości i ok. 27 km szerokości, co daje powierzchnię 35 km2. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż Dolina Kościeliska jest prawdziwym arcydziełem Matki Natury. Przez dolną jej część przepływa Potok Kościeliski, a górną tworzą krystaliczne skały o zbójnickich kształtach i nazwach.

Stary Kościół – Matki Bożej Częstochowskiej w Zakopanem

Budowa została sfinansowana przez właścicielkę dóbr ziemskich w Zakopanem – Klementynę ze Sławińskich Homolacsowa dla upamiętnienia tego faktu kościół jest pod wezwaniem św. Klemensa. Wykonana w 1847 roku przez cieśli Sebastiana Gąsienicy – Sobczaka. Z inicjatywy ks. Józefa Stolarczyka, w 1851 – 52, kościół został rozbudowany oraz dobudowano dodatkową wieżę.
Całość wykonana z drewna modrzewiowego z dachem pokrytym gontem i wieżyczkami zwieńczonymi w sygnaturki. Na ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, która jest też patronką świątyni. Wnętrze zdobią również ludowe świątki oraz malowidła. Droga Krzyżowa malowana na szkle wykonana przez Ewelinę Pęksową.

Muzeum Tatrzańskie im. Tytusa Chałubińskiego

Muzeum Tatrzańskie im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem to muzeum, które posiada największą ilość eksponatów i placówek. Pomysł stworzenia tego muzeum pojawił się w roku 1888 – powołano Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, które zajęło się zbieraniem środki na jego otwarcie oraz zakupienie eksponatów. Tego roku, w wynajętym budynku na ulicy Krupówki otwarto pierwszą wystawę. Patronem muzeum został Chałubiński, który był wielkim miłośnikiem Tatr i kultury góralskiej.

Kolej Linowo-Terenowa Gubałówka

Gubałówka jest jednym z głównych celów wycieczek wielu turystów, przyjeżdżających do Zakopanego. Dolna stacja kolei usytuowana jest na przedłużeniu ulicy Krupówki w sąsiedztwie placu targowego, tam też znajdują się parkingi zarówno dla samochodów jak i autokarów. Na Gubałówkę wjeżdżamy koleją linowo-terenową.Komfortowy wagon z przeszklonym dachem umożliwia w całej pełni podziwianie najpiękniejszej części panoramy Tatr. Szczyt Gubałówki góruje nad Zakopanem i jest strażnikiem miasta. Tylko tu oglądana panorama Tatr pozwala na zapoznanie się topografią i układem roślinności całego łańcucha, ponadto jest to znakomity teren do wypoczynku, zabawy i opalania się. Znajduje się tu wiele ścieżek rowerowych jak i szlaków pieszych. Swoisty urok mają domki góralskie, oraz stylowa drewniana kaplica z wnętrzem projektowanym m.in. przez Antoniego Kenara.Dodatkową atrakcją Gubałówki jest pierwsza w Polsce letnia zjeżdżalnia grawitacyjna, której serpentynową trasę można pokonywać na specjalnych wózkach rozwijających prędkość do 23 km/godz oraz plac zabaw dla dzieci. Szczególnie zapraszamy letnich spacerowiczów na prowadzący z Gubałówki Szlak Papieski na Butorowy Wierch, gdzie po przejściu około dwóch kilometrów piękną widokowo trasą na zachód, podziwiając wspaniałą panoramę Tatr można zjechać krzesełkami z Butorowego. Widok, jaki można podziwiać w czasie jazdy, należy do najpiękniejszych na Podhalu.

Kolej Linowa Kasprowy Wierch

Najpopularniejsza „narciarska góra” Polski, o wysokości 1987 m n.p.m. – była miejscem budzącym ciekawość narciarzy już w pierwszych latach ich obecności w Tatrach. Usytuowanie Kasprowego Wierchu niemal w środku pasma tatrzańskiego stwarza niesamowite, możliwości do podziwiania Tatr jak i uprawiania jednych z najpiękniejszych sportów- narciarstwa i snowboardu. Oprócz nowoczesnej kolei linowej z panoramicznymi szybami funkcjonującej przez cały rok do dyspozycji narciarzy są dwie koleje krzesełkowe w kotle Gąsienicowym i Goryczkowym. Świetnie przygotowane trasy narciarskie oraz bliskość gór przyciąga tu rzesze miłośników białego szaleństwa. Dla narciarzy PKL w rejonie Kasprowego Wierchu przygotowuje łącznie 14 km tras narciarskich na naturalnym śniegu. Kasprowy Wierch przyciąga rzesze turystów, dzięki wspaniałym widokom, łatwością dostępu do szczytów tatrzańskich oraz możliwością obcowania z piękną „dziką przyrodą”. Trasy w rejonie Kasprowego Wierchu posiadają homologacje FIS do rozgrywania zawodów.

Teatr w Zakopanem

Historia zakopiańskich teatrów zaczyna się w połowie XIX wieku i wiąże się z zainteresowaniem walorami wypoczynkowymi i uzdrowiskowymi tego rejonu. Pierwsze, amatorskie zespoły tworzyli sami letnicy. Na pierwsze przedstawienie wybrano sztukę Aleksandra Fredry Dwie Blizny. Spektakl odbył się latem 1855 r. W 1892 odbyło się przedstawienie z udziałem artystów zawodowych, coraz częściej przyjeżdżających indywidualnie albo z całym zespołem teatralnym. Były to jednak teatry sezonowe (letnie). W Zakopanem występowała Helena Modrzejewska w 1882 i 1902 r. Pierwsza stała scena amatorska powstała w 1900 z inicjatywy Towarzystwa Teatralnego działającego w ramach Związku przyjaciół Zakopanego. Pierwszym kierownikiem był Wincenty Tyszkiewicz, a później Aleksander Zelwerowicz. Rozwiązanie Związku Przyjaciół Zakopanego (w 1904) było bezpośrednią przyczyną rozwiązania sceny amatorskiej (w 1905). Jednak to nie był koniec działalności teatralnej. Aleksander Zelwerowicz jeszcze w 1904 doprowadził do powstania sezonowego teatru zawodowego, w którym występowało wielu wybitnych polskich aktorów (częstym gościem sceny były zespoły kierowane przez: Adama Müllera, Tadeusza Pilarskiego, Edmunda Rygiera czy Stefana Czajkowskiego). Na deskach sceny występowali: Antonina Hoffman, Irena i Ludwik Solscy, Karol Adwentowicz. Czasem odbywały się także przedstawienia zespołów mieszanych – złożonych z aktorów zawodowych i amatorów. Krótko przed I wojną światową powstała mieszana scena kierowana przez Dantego Baranowskiego. W 1919 w Zakopanem działał zespół kierowany przez Marię Curusiównę, przekształcony w Teatr Regionalny im. Władysława Orkana (od 1933 kierowany przez Helenę i Jerzego Rytarda). W 1925 utworzono Teatr Formistyczny. Ponadto do Zakopanego nadal przyjeżdżały zespoły teatralne np. Reduta kierowana przez Juliusza Osterwę.
Początkowo miejscem wystawiania sztuk było kasyno Towarzystwa Tatrzańskiego (w budynku Dworca Tatrzańskiego), a od 1903 w hotelowych salach Morskiego Oka i w Hotelu Turystów. Występy odbywały się również w zakładach leczniczych, pensjonatach, sanatoriach. Po II wojnie światowej odbywały się w Miejskim Domu Kultury, klubie MPiK oraz budynku Związku Podhalan. W Zakopanem działał (od 1948) amatorski zespół założony przez Ludwika Morstina przy Towarzystwie Miłośników Teatru im. Heleny Modrzejewskiej. Nadal gościły tu zawodowe zespoły teatralne, najczęściej z Krakowa i Tanowa. W 1985 założono Teatr im. St. I. Witkiewicza.

Oscypki

Produkowany w postaci niedużych, wrzecionowatych bloków z typowym dla regionu zdobieniem brzegów. Zdobienie odciskane jest w rozszczepialnej drewnianej foremce, tzw. "oscypiorce". Właśnie od scypania (rozszczepiania) tych foremek pochodzi najprawdopodobniej nazwa sera: gwarowe uoz-scypek (uproszczone następnie do uoscypek) można przetłumaczyć jako rozszczepek. Tradycyjnie jego wyrobem trudnią się bacowie na hali. Po wydojeniu owiec do drewnianego skopka – "gielety" mleko zlewane jest przez lniane płótno (w ten sposób odcedza się np. źdźbła trawy itp.) do drewnianej "puciery" (rodzaj kadzi). Następnie należy dodać "klog" (wysuszoną i sproszkowaną podpuszczkę), dzięki temu z mleka powstaje masa serowa, którą należy odcisnąć i uformować. Podczas odciskania ser maczany jest w gorącej wodzie. Po uformowaniu sera moczy się go przez dobę w solance – "rosole", która usuwa z niego nadmiar wody w procesie osmozy (kąpiel ma też własności bakteriobójcze). Po wymoczeniu sery leżakują na górnej półce w bacówce i są wędzone. Tradycyjnie w bacówkach płonął ogień podsycany drewnem sosnowym lub świerkowym. Sery podczas leżakowania wędziły się w jego dymie.

Podczas wyjścia na redyk odmierzano ilość mleka dawanego przez owce każdego z gospodarzy, czynność ta była powtarzana po ich powrocie z hal. Na tej podstawie ustalano liczbę oscypków, które należały się właścicielom stad i pasących je latem górali. Oscypki zatem były też używane do rozliczeń pomiędzy gazdą a bacą i bacą a juhasami.